Duurzaamheid is bijkomstigheid voorbij
Daan Spaargaren - 
Filosoof Jaffe Vink wist begin september de komkommertijd te verlengen door voor NRC Handelsblad een artikel te schrijven over het duurzaamheidsbeleid bij TNT Post. Een lachwekkend verslag waarin Vink de eerste vier alinea’s verzuurd zijn beklag doet over het feit dat TNT geen Koninklijke PTT Nederland meer heet en dat de brievenbussen niet meer rood zijn.
Wie verder leest neemt samen met Vink het duurzaamheidsbeleid van TNT door. Van beperking van CO2 uitstoot, via diversiteitsbeleid naar de samenwerking met het World Food Programme. Alle thema’s worden kinderachtig op de korrel genomen, waarna het verslag van TNT in de kachel belandt. Duurzaamheid is het spookwoord van de groene gekte, verzucht Vink.
Maar een discussie over het nut van duurzaamheidsrapportage moet niet over de betekenis van het woord duurzaamheid gaan. De discussie moet gaan over de vraag op welke plek binnen de samenleving verantwoordelijkheden liggen van ondernemingen voor een kwalitatief hoogwaardige leefomgeving. Voor de duidelijkheid, duurzaam betekent volgens van Dale ‘weinig aan slijtage of bederf onderhevig’. Een betekenis die, in tegenstelling tot wat Jaffe Vink suggereert, niets met groene gekte temaken heeft. Het kan evengoed betrekking hebben op personeelsbeleid, inkoopbeleid en productieproces.
De economie speelt een cruciale rol in de samenleving, maar ondernemingen hebben zich lange tijd van die maatschappij afgescheiden. Alleen klanten en aandeelhouders waren belangrijk, profit was het doel. Inmiddels is het besef terug dat de impact van ondernemingen op de eigen en op andere samenlevingen groot is, en dat die invloed aangewend kan worden om positief bij te dragen aan de kwaliteit van samenleven.
Dat bedrijven over sociaal en maatschappelijk beleid rapporteren is dus vanzelfsprekend. Onder druk van investeerders die zich over hun beleggingen moeten verantwoorden aan klanten, wordt voor ondernemingen sociaal en maatschappelijk verantwoord ondernemen steeds minder vrijblijvend. Dat geldt net zo voor de verslaglegging daarvan, een financieel jaarverslag zegt al lang niet meer alles over de staat van een bedrijf en nog minder over de staat van de maatschappij.
Natuurlijk blijft winst een van de belangrijkste doelen van een onderneming, maar het idee dat geld de enige graatmeter is waaraan de gezondheid van een bedrijf valt af te lezen is achterhaald. Datzelfde geldt overigens voor de mens, die van jarenlange stijgende materiële welvaart nauwelijks gelukkiger is geworden. Dat idee, in Nederland verwoord in het boek ‘Geluk’ van Femke Halsema, gaat volgens Nicolas Sarkozy een revolutie veroorzaken in het economisch denken.
De Franse President gaat komend weekend tijdens de G20 bijeenkomst in Pittsburgh pleiten voor het loslaten van het bruto binnenlands product als maatstaf voor economische vooruitgang. Welzijn als economische indicator. Vrije tijd, de toegang tot goede zorg, een schoon milieu en een gezonde leefomgeving moeten volgens Sarkozy peilers worden waarop economisch beleid wordt gefundeerd. Of het in Pittsburgh enige indruk maakt valt te betwijfelen, maar het Franse centraal bureau voor de statistiek komt er niet meer onderuit.
Groene gekte of niet, de druk op overheden om maatregelen te nemen om de economie op een maatschappelijk verantwoorde wijze in te richten neemt toe. Het is te prijzen in bedrijven als TNT (en talloze anderen) dat zij niet passief leunen op trage overheidsregulering maar eigen initiatieven opzetten met de intentie waar ook ter wereld te streven naar verbetering van levenskwaliteit binnen gemeenschappen waarin het bedrijf opereert. Multinationals hebben, meer dan staten, de mogelijkheid over grenzen heen voor duurzame verandering te zorgen.
Gelukkig voor Jaffe Vink is ook het einde van de duurzaamheidsbrochure in zicht. Philips presenteerde over 2008 geen maatschappelijk jaarverslag meer. Het bedrijf brengt dit jaar één jaarverslag uit waarin tegelijk over de resultaten op financieel, sociaal en milieugebied wordt gerapporteerd. Waarom? Duurzaamheid is geen bijkomstigheid meer.
Daan Spaargaren is redacteur van Waterstof
