Eigenlijk zijn we Europeaan
Alexander Pechtold - 
Het hadden mijn woorden kunnen zijn. Als ik om mij heen kijk in de wereld zie ik namelijk aan alle kanten dat samenwerking ons bijna alleen maar goed kan doen. D66 heeft net een boek uitgegeven (‘Eigenlijk bent u een Europeaan’) waarin op toegankelijk niveau de voordelen van Europa op veel verschillende vlakken worden geïllustreerd. Uit het recente nieuws komt bijvoorbeeld het bericht dat de Europese economie door samenwerking competitiever is dan ooit. En natuurlijk was er ook de klimaattop in Bali. Twee willekeurige gevallen waar Nederland het beter doet door zijn krachten te bundelen met de ons omringende landen.
Dat is de beste, zo niet de enige, weg naar een meer veilige, welvarende en schonere wereld. Om maar even in Bali te blijven: daar spanden de leden van de EU samen om de Verenigde Staten te bewegen tot een vruchtbare Klimaattop. De EU waarschuwde dat de aankomende major economies meeting, die de VS als alternatief klimaatoverleg presenteren, wel eens door hen geboycot zou kunnen worden. Stelt u zich voor hoeveel meer indruk een Europees standpunt maakt boven dat van enkele losse staten. Een eenzaam dreigement van Nederland voor zo’n boycot was eerder grotesk dan effectief geweest. Terwijl wij in Nederland toch echt onze dijken moeten bewaken.
De Europese landen hebben door deze nauwe samenwerking een voorname positie in het wereldwijde klimaatdebat verworven. Het is nu zaak dat Europa dat leiderschap verdiept. De Europese klimaatdoelstellingen die deze lente tot stand zijn gekomen moeten worden waargemaakt. Als Europa bewijst dat milieubeleid en welvaart elkaar niet bijten maar versterken, dan hebben de treuzelaars in deze wereld geen argument meer. Zo profileert de EU zich op een positieve manier.
Er moet nog meer gebeuren
Het is mij uit het hart gegrepen dat Plasterks gemopper over de Europese talenbrij en Timmermans’ verbolgenheid over de zetelverdeling in het Europese Parlement wat tegenwicht krijgen. En dat er kleine veranderingen merkbaar zijn in onze werkwijze, zoals de extra commissie-assistenten over de EU die bij de griffie van de Kamer zijn aangesteld. En ook de subsidiariteitscommissie is er gekomen, die ervoor moet zorgen dat de juiste maatregelen op het juiste niveau worden genomen.
Toch voelt het nog niet alsof ik voor eigen parochie aan het preken ben. Daarvoor heerst in Nederland te veel een sfeer van tegenzin. Europa wordt vooral breed uitgemeten wanneer het als zondebok kan dienen. De keren dat het in Nederland goed gaat spreken we liever van ons privé-succes. Als Europa een collega was zou ze binnenkort zout in onze koffie beginnen te strooien. Die tweedeling tussen wat er in Nederland gebeurt aan de ene kant en hoe het in Europa gaat aan de andere kant is vals. We zijn geen omstanders, we kijken niet toe, we ondergaan het niet passief, we zijn het. Onze mentaliteit zou die werkelijkheid meer moeten weerspiegelen. Niet kritiekloos, wel verantwoordelijk. Initiatieven als de monitor voor EU-regelgeving van het T.M.C. Asserinstituut, waarin de hardnekkige mythe dat 80% van onze regelgeving uit Brussel komt onderuit gehaald wordt, verdienen wat mij betreft steun en navolging. Zo krijgen we een eerlijker beeld van de werkelijke invloed die besluitvorming op Europees niveau op ons heeft, en kunnen we onze werkwijze en prioriteiten daarmee in overeenstemming brengen.
D66 staat voor een Nederland dat serieuze Europese ambities koestert. U heeft het ons eerder horen zeggen: de EU is een kans, geen bedreiging. We moeten ons geen rad voor ogen laten draaien over Poolse loodgieters. Wat moeten we dan wel doen? Ik noem slechts een paar dingen. In de eerste plaats hecht D66 meer waarde aan symboliek dan het kabinet in de Staat van de Unie. In juni deed ik het voorstel om de Europese vlag vaker te laten wapperen in de publieke ruimte, zoals dat ook in andere Europese landen gebeurt. Het tegenbod van het kabinet om alleen op 9 mei (Schuman-dag) de Europese vlag te hijsen, vind ik echt te mager. Maar symbolen zijn natuurlijk niet alles.
Ten tweede zal D66 het debat over Europa blijven aanjagen. Want als je betoogt dat we allemaal zeer door Europa beïnvloed worden, kun je niet anders dan openheid en inspraak voorstaan. Binnenkort debatteert de Kamer op ons initiatief over het WRR-rapport ‘Europa in Nederland.’ Daar zal de Kamer verder spreken over legitimering van de EU in Nederland door aanpassing van de manier waarop parlement en regering de Europese dimensie betrekken in hun beleidsvorming.
Staatssecretaris Timmermans lanceerde onlangs een nieuw plan om het Hervormingsverdrag te ‘introduceren’ bij de Nederlandse bevolking, of in goed Nederlands: te pluggen. Als het kabinet echt een debat had gewild, dan had het volgens mij een referendum moeten houden. René Cuperus van de Wiardi Beckman Stichting schrijft op de PvdA website: ‘De haan kraaide voor de derde keer toen ons een tweede referendum werd onthouden over dat zogenaamd nieuwe verdrag. En nu is er dan als climax van kiezersmanipulatie de “we leggen het nog één keer uit”-reclamekaravaan van de altijd branieachtige Frans Timmermans.’ Ik vind dat een flauwe reactie. Het plan van Timmermans komt op mensen waarschijnlijk over als zoethoudertje. Maar ik wil niet zuur doen en zal graag meewerken. Het actief uitdragen en gedetailleerd toelichten van Europees beleid is te vaak nagelaten. En bovendien: Europa is verre van af.
Om mensen te interesseren in het debat over Europa wil moet de besluitvorming over Europese onderwerpen gepolitiseerd worden. Nu blijft het te vaak een zaak van technocraten en bestuurders. Niet alleen de discussie over de institutionele structuur moet politieker worden, dat geldt ook voor concrete kwesties. Ik heb geruchten gehoord dat het vanaf volgend jaar mogelijk zal zijn af te stemmen op een Europees radiostation, met een Europees perspectief. Wat mij betreft komt er ook een ‘Brussel Vandaag’. Maar meer aandacht voor Europa in ‘Den Haag Vandaag’ is eveneens welkom.
Ten derde staat D66 voor Europa omdat - en zo lang - het iets toevoegt. Dus zijn we voor subsidiariteit. En dus zien we in dat iedereen naast de Nederlandse identiteit ook een Europese identiteit kan hebben. Dat sluit elkaar niet uit. Don Quichote of de Praagse Lente klinkt u bekend in de oren, de Slag van Maipú al minder. U bent zich er misschien niet altijd van bewust, maar u heeft waarschijnlijk veel meer en gedetailleerdere kennis van de Europese cultuur en geschiedenis dan van die van Zuid-Amerika. De afgelopen jaren is uw levensstandaard mede door het vrije verkeer van goederen, personen en diensten in de EU aanzienlijk gestegen. U bent steeds meer Europese filmproducties gaan kijken. U kent vermoedelijk minstens één persoon die een deel van haar studie via een Europees uitwisselingsprogramma heeft gevolgd. En u belt via satellieten die door het European Space Agency in de ruimte worden gehouden.
Misschien krijgt u geen warm gevoel als u die Europese vlag ziet wapperen, maar u herinnert zich wel de voordelen die een goed georganiseerde Unie met zich meebrengt. Voordelen waar iedereen van profiteert. Europa overstijgt op die manier partijen. En daarom zijn er geen verliezers als we Europa met de nodige ambitie tegemoet treden. Ik weet dat u niet allemaal D66’er denkt te zijn. Maar eigenlijk bent u allemaal Europeaan.
Alexander Pechtold is fractievoorzitter van D66 in de Tweede Kamer.
