Kiest de VVD voor vrijheid of veiligheid?
Fred Teeven - 
De VVD staat voor Volkspartij voor Vrijheid en Democratie. Wij zullen ons dan ook altijd inzetten voor de bescherming en het verdedigen van de vrijheid (en het recht op privacy) van de burger. Maar de VVD ziet als kerntaak voor de overheid ook het garanderen van de veiligheid voor haar burgers door onder andere een effectieve opsporing. Eerstgenoemde belangen en laatstgenoemde overheidstaak kunnen dus conflicteren.
Bij ieder voorstel voor een nieuwe maatregel ter bescherming van de veiligheid zal de balans moeten worden gevonden tussen privacy en veiligheid. Voor de VVD gelden daarbij een aantal criteria die leidend zijn bij het maken van deze afweging. Allereerst moet duidelijk zijn dat nieuwe maatregelen, die gevolgen kunnen hebben voor de privacy van burgers, rechtvaardig zijn. Met andere woorden: is er een gerechtvaardigd doel voor de maatregel? Daarnaast moet duidelijk zijn dat de voorgenomen maatregelen een aantoonbare en meetbare effectieve bijdrage leveren aan het verhogen van de veiligheid.
Vervolgens zal de VVD beoordelen of de groep burgers op wiens privacy een inbreuk wordt gemaakt zo is gekozen, dat aan het beginsel van gelijkwaardigheid is voldaan. Discriminatie is uiteraard uit den boze. De VVD zal ook toetsen of niet met minder ingrijpende maatregelen hetzelfde doel kan worden bereikt. Mocht het oordeel luiden dat de privacybeperking op zich een redelijk en legitiem doel dient, dan zullen wij ook beoordelen of voldoende wordt geprobeerd de privacyinbreuk zo gering mogelijk te houden. Dat kan bijvoorbeeld door een beperking van het aantal functionarissen dat toegang krijgt tot (gevoelige) persoonsgegevens, en een goede beveiliging van de opgeslagen persoonsgegevens en controle op de kwaliteit van de gegevens. Ook mogen alleen die gegevens gebruikt worden die strikt noodzakelijk zijn voor het te bereiken doel, mogen de gegevens niet langer bewaard dan noodzakelijk, en dienen er waarborgen te zijn voor een zorgvuldig gebruik van de gegevens. Evaluaties en effectmetingen moeten zichtbaar maken of de maatregelen hun doel bereiken en niet herzien of herroepen moeten worden.
Veranderende tijden
Dit zijn vragen en afwegingen die wat de VVD betreft voorafgaand aan het instellen van nieuwe maatregelen en opsporingsbevoegdheden aan de orde dienen te komen. Maar we mogen nooit uit het oog verliezen waarom deze maatregelen dienen: het garanderen van een zo veilig mogelijke samenleving voor de burger. Zeker nu we leven in een snel veranderend tijdsgewricht. Om twee voorbeelden te noemen: de snelle ontwikkelingen op het gebied van terrorisme en radicalisering, en de snelle ontwikkelingen op technologisch gebied. De autoriteiten zullen tot op zekere hoogte ‘mee moeten gaan’ met de ontwikkelingen en technieken die ook zware criminelen en terroristen tot hun beschikking hebben en uitstekend beheersen! Maatregelen die inmiddels zijn getroffen en (zo goed als) algemeen geaccepteerd zijn, zijn de algehele identificatieplicht, het cameratoezicht en het preventief fouilleren.
Laten we toch vooral vaststellen dat het beginsel van vrijheid ertoe leidt dat alle maatregelen die ter bescherming van de veiligheid worden getroffen, moeten worden beoordeeld vanuit het perspectief van de consequenties voor de vrijheid van de burger. Het handhaven van de rechtstaat en van een democratisch staatsbestel – en daarmee het beschermen van het privacyrecht - vormt een onmisbare voorwaarde voor de vrijheidsbeleving van burgers. En in die zin kan een beperking van de privacy vanuit het oogpunt van veiligheid op de lange duur bijdragen aan meer vrijheid. Concreet: het treffen van veiligheidsmaatregelen (die de privacy beperken) kunnen onmisbaar zijn om de vrijheid of vrijheidsbeleving van burgers te garanderen.
Het waarborgen van veiligheid en het beschermen van privacy hoeven overigens niet altijd op gespannen voet met elkaar te staan. Veiligheid en privacybescherming kunnen tegelijkertijd worden gewaarborgd, mits een aantal uitgangspunten in acht worden genomen, zoals in het bovenstaande is omschreven. Daarnaast is het van groot belang dat er wel zicht wordt gehouden op de samenhang van de verschillende veiligheidsmaatregelen.
liberale balans
Op die manier kan een liberale balans tussen veiligheid en privacy worden gecreëerd en kunnen de uitgangspunten van de liberale rechtsstaat in volle omvang worden gehandhaafd. Vanuit het beginsel van vrijheid volgt dat alle maatregelen die ter bescherming van de veiligheid (kerntaak overheid) worden getroffen, moeten worden beoordeeld vanuit het perspectief van de consequenties voor de vrijheid van de burger.
Daarbij moeten wij als liberalen een duidelijk onderscheid maken tussen veiligheid/opsporing in het algemeen en de terrorismebestrijding in het bijzonder. Voor de specifieke aanpak van terroristisch geweld zullen verdergaande inbreuken op de privacy toegestaan moeten worden. Zodat de opsporingsinstanties voldoende middelen en bevoegdheden voor handen hebben om in de strijd tegen terreur en de voortdurende terreurdreiging slagvaardig de dreiging in te kunnen schatten en hier tegen op te treden.
De VVD ziet als de kerntaak van de overheid het beschermen van de veiligheid en heeft dit ook als één van haar eigen belangrijkste kernthema’s. Hierbij overigens handelend vanuit haar liberale beginselen waaronder het beginsel van vrijheid en bescherming daarvan. Naar mijn mening conflicteren deze twee uitgangspunten in de ogen van de ‘linkse’ partijen te vaak. Er is wel degelijk in veel gevallen een zwaarwegend opsporings- en veiligheidsbelang dat een inbreuk rechtvaardigt en waarnaast middels transparante regelgeving, kenbaarheid en waarborgen voor de burger de inbreuk afdoende ‘gecompenseerd’ wordt. We moeten ervoor zorgen dat een welvarend land niet ‘van binnen wordt afgebroken’.
Fred Teeven
Tweede Kamerfractie VVD
