Intelligente selectie
Marc Pierar - 
Er is echter een tamelijk voor de hand liggende manier om recht te doen aan het bezwaar van Wallace, een manier die door de evolutietheorie zelf wordt aangereikt. Natuurlijke selectie wordt gewoonlijk uitgedrukt als ‘survival of the fittest’, dat wil zeggen dat een soort overleeft wanneer de leden van die soort de ‘juiste’ kenmerken hebben. Een groot deel van de discussie omtrent de evolutie gaat over wat dan wel die juiste kenmerken zijn en hoe een soort aan die kenmerken komt. Zo beweert Intelligent Design dat het hebben van die kenmerken een gevolg is van een ontwerp dat eraan ten grondslag ligt, en beweert het creationisme dat God hier uiteindelijk achter zit. Merk op dat men het altijd heeft over het ontstaan van prachtige dingen zoals het menselijk oog, maar nooit over het ontstaan van banale zaken zoals een cel of een spierpees. In theorie kunnen we natuurlijke selectie net zo goed typeren als een ‘extinction of the unfit’: een soort sterft uit wanneer haar leden ‘onjuiste’ kenmerken hebben. Hiermee veranderen we geen jota aan de evolutietheorie. We bekijken alleen de spreekwoordelijke andere kant van de zaak: evolutie niet als selectie van winnaars maar als selectie van verliezers.
Een dergelijke optiek plaatst aanhangers van Intelligent Design echter voor een uitermate lastig dilemma. Een dilemma waarvan Wallace, zo vermoed ik, de bijtende humor wel zou kunnen waarderen. Binnen evolutie als extinction-of-the-unfit hebben overlevende soorten immers slechts uitstel van executie (heden ik, morgen gij). Fraai voorbeeld is de dinosaurus. In zijn tijd was de dinosaurus het toppunt van de schepping, the-king-of-the-hill, de top van de voedselketen. Eén meteoor betekende echter: einde verhaal. Anders gezegd, tot aan die meteoor werd de dinosaurus door de evolutie eerder gedoogd dan geselecteerd. Gedogen in de zin van: nog-niet-elimineren, althans niet vandaag. Binnen de evolutie is succesvol overleven in het verleden geen garantie voor succesvol overleven in de toekomst. De kenmerken van gedoogde (dat wil zeggen overlevende) soorten die wij zo graag typeren als ‘juist’ behoren we eigenlijk te typeren als ‘niet-onjuist’, dat wil zeggen als kenmerken die nog niet hebben geleid tot extinctie.
Waarom springt een antilope op een grillige wijze weg wanneer zij wordt aangevallen door een leeuw? Omdat de overlevingskans van zulk springgedrag groot is? Of omdat de overlevingskans van aanvalsgedrag van een antilope naar een leeuw zo klein is? Heeft de evolutie niet domweg alle aanvallende antilopes uitgeroeid en wegspringende antilopes gedoogd? Dat lijkt me een zinniger antwoord dan dat wegspringende antilopes specifiek geselecteerd zouden zijn door de evolutie. Waarom wegspringende antilopes zouden worden geselecteerd om te overleven weet ik niet, wél waarom aanvallende antilopes niet overleven: dat kenmerk is immers voor de betreffende antilope dodelijk.
Een soort overleeft niet zozeer omdat deze de juiste kenmerken heeft maar vooral omdat de concurrentie door de evolutie wordt uitgeroeid. Immers, zonder de meteoor die het einde van de dinosauriërs inluidde, was homo sapiens er wellicht ook niet geweest (of zou er een reden, een ontwerp aan die meteoor ten grondslag liggen?) Binnen de evolutie geldt inderdaad: de één zijn dood is de ander zijn brood. Om het plat te zeggen: de evolutie is feitelijk niets anders dan één doorlopende genocide. Biologen zal dit niet verwonderen.
Ziehier een tweevoudig dillemma voor de aanhangers van Intelligent Design. Ten eerste valt er geen zinnig woord te zeggen over het ontwerp van kenmerken die door de evolutie worden gedoogd. Dat kan enkel over die kenmerken die het niet haalden: hun ontwerp was onjuist en derhalve dodelijk van aard. Grappig: de aanhangers van Intelligent Design willen het ontstaan van soorten verklaren maar zullen alleen de extinctie ervan kunnen verklaren. Minder grappig: als er daadwerkelijk een Intelligent Design (of een God) bij de evolutie betrokken is, dan is dat Intelligent Design de reden waarom de evolutie genocidaal van aard is. Zo eenvoudig als het is voor biologen om dit feit te accepteren, zo moeilijk zal het zijn voor de aanhangers van Intelligent Design. Wallace zou in zijn vuistje lachen. Als je dan toch graag een selectie door iets of iemand wilt laten plaatsvinden, dan betreft het enkel de selectie van ter dood veroordeelden. Niet bepaald een aanlokkelijk perspectief.
Marc Pierar is zelfstandig consultant op het gebied van verandermanagement te Amsterdam.
