Immigranten zijn helden
Fatma Koser Kaya en André Meiresonne - 
Wat we het integratieprobleem noemen is in wezen een emancipatieprobleem, een kwestie van economische en sociaal-culturele ontwikkeling. Daarmee is het ook weer een overzichtelijk probleem geworden. Want emancipatie is van alle tijden. Altijd zijn er weer nieuwe groepen die zich graag in dit land willen vestigen. Altijd kost dat enkele generaties. En altijd verloopt dat via de lijn van het onderwijs, werk en huwelijk. In het onderwijs wordt de taal bijgebracht, door de taal goed te spreken krijg je een kans op de arbeidsmarkt en door gemengde huwelijken ga je op in de samenleving. Zo is het bijvoorbeeld gegaan met de Zuid-Europeanen die vijftig jaar geleden een probleem vormden. En zo begint het te gaan met de Surinamers waar iedereen vijfentwintig jaar geleden zo zenuwachtig van werd. En zo verkleurt nederland op een heel natuurlijke manier. Zelfs Friesland, dankzij de zwarte bruid van Kollum. Over driehonderd jaar is er geen blonde Hollander meer te vinden. Dan heb je pas echt bleekwater nodig om er nog arisch uit te zien.
Nederland is sinds het begin van haar geschiedenis een immigratieland geweest. De Batavieren waren de eersten die in dit vruchtbare moeras wilden rondsoppen en hun nering hadden. Daarna zijn velen hen gevolgd. Die hebben dit land gemaakt tot wat het is. Joden, Duitsers, Surinamers - of ze nu Spinoza, Anne Frank, Willem van Oranje, Donner, Rijkaard of Gullit heten. Die ons land mee groot hebben gemaakt en soms zelfs kampioen. Nu weer de Somaliërs, benieuwd wat die ons maken... misschien wat meer weerbaar. Tenminste, als ze hier willen blijven, want ze krijgen hier niet de ruimte en de kansen die ze nodig hebben. Veel van hen zijn al doorgetrokken naar Engeland. Daar zijn ze aan het ondernemen en dragen bij aan de economie. En dat is precies waar de sleutel naar integratie ligt, waaraan je kunt zien dat het in wezen om emancipatie gaat. Immigranten komen hier om het beter te krijgen dan waar ze vandaan komen, om meer geld te verdienen, om hun kinderen beter onderwijs te laten genieten, om een verzorgde oude dag te hebben. De meeste immigranten zijn economisch gedreven. Net als wij - toen we hen hier naar toe lieten komen. En zoals we ze in de toekomst economisch gezien nog hard nodig zullen hebben om dit land draaiende te houden met onze alsmaar uitdijende diensten- en zorgsector.
Wat immigranten nodig hebben is werk. Door te werken integreren ze vanzelf. Op het werk worden je de waarden van een land bijgebracht. Hoe je in dit land met elkaar omgaat. Wat wel en niet kan. Hoe je het hier naar je zin kunt hebben. Het klinkt simpel, en het is ook zo simpel. En werk is precies het probleem. Want de economie wil nog steeds maar niet echt op gang komen. En de klappen vallen dan altijd aan de onderkant. Het is helemaal niet verwonderlijk dat er vooral onder Marokkaanse jongens veel werkloosheid is. Die vormen op dit moment het gootsteenputje. En de groep van enkele duizenden ‘K’-Marokkanen zit vast in de zwanenhals. Vraag aan een MKB-werkgever wat zijn rangorde van aannemen is als hij kan kiezen en hij zal zeggen: Marokkaanse jongens het laatst - slechte ervaringen, onbetrouwbaar, altijd te laat. Precies hetzelfde wat een generatie geleden over Surinamers werd gezegd en twee generaties geleden over Italianen en Spanjaarden. De enige route om die groep aan het werk te krijgen is een zodanige economische groei dat de werkgevers het niet meer voor het kiezen hebben. En een sociaal systeem dat mensen activeert en niet in hun uitkering vasthoudt.
Ondertussen breken beleidsambtenaren zich het hoofd over het multiculturele vraagstuk. Hebben we een minister voor integratie. En is het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid allerlei emancipatieplannen en rapportages aan het schrijven. Vergeet het alsjeblieft, hou er mee op. Ja, er wordt gediscrimeerd in dit land, volop. Door werkgevers en personeelsfunctionarissen, door de portiers van de discotheken. Is dat alleen maar dom racisme of xenofobie? Bram Ladage, de Patatkoning van Rotterdam, kan met veel immigranten domweg niet uit de voeten. Ze hebben volgens hem een andere beleving van werken, noem het arbeidsethos. Ze blijven met een neusverkoudheid thuis, hij wil mensen die daarmee nog doorwerken. Wel benieuwd trouwens wat de Keuringsdienst van Waren daarvan vindt. Portiers weigeren vaak donkere jongens. Niet omdat die jongens niets consumeren maar omdat elke portier weet dat sommige klanten eerder rotzooi trappen of ruzie krijgen dan anderen. Omdat ze anderen lastig vallen of lastig gevallen worden. Marokkaanse meisjes beamen dat - hoe het ook werkt, het geeft vaak gedoe. Maar je kunt het ook omdraaien. Je wilt toch niet werken bij een bedrijf dat jou niet op gesprek vraagt omdat je Achmed heet of omdat je een hoofdoekje ophebt. Je wilt toch niet uitgaan in een discotheek die jou weigert. Het leuke is dat er een reactie gaande is. Er komen steeds meer Turkse discotheken. Waar iedereen die zich gedraagt in mag en die hele goeie zaken doen. Omdat er geen spanningen zijn en het extraverte gedrag van de bezoekers niet als onaangepast wordt ervaren. En waar minder rotzooi is. Ook hier weer, de economie is de sleutel. Begin voor jezelf als een ander jou niet wil. Maak je toch niet afhankelijk van bange kaaskoppen.
Wie heeft ooit gesuggereerd dat je het als immigrant makkelijk hebt? Dat je zomaar wordt opgenomen in een nieuwe gemeenschap, met een andere taal, andere gebruiken en andere waarden en normen. Immigranten hebben het per definitie niet makkelijk. Nederlanders die naar Australië of Canada gaan ook niet. Er komen er niet voor niets altijd weer zoveel terug. En dat zijn nog wel westerse, christelijke landen. Je zult je als immigrant hoe dan ook moeten aanpassen. Anders doe je domweg niet mee, kom je niet aan de bak. Dat leidt bij immigranten weer tot de begrijpelijke reactie om toch op de een of andere manier de eigen identiteit overeind te houden en te uiten, bijvoorbeeld in de vorm van hoofddoekjes en het 'recht' die ook te mogen dragen. Toch maken moslima's het zichzelf daarmee bepaald niet gemakkelijk. Ze creëren er zelf een drempel mee. Kleed je zoals je wilt, maar doe ook niet moeilijk als een ander daar wat van vindt. Want die heeft recht op een mening. Vrijheid van meningsuiting en vrijheid van kledingsuiting.
Elke immigrant moet zich invechten. Het klinkt misschien stom, maar het is niet anders. Immigranten moeten van ver komen. Altijd van verder dan geboren Nederlanders. Je zult toch de naïeve moed hebben om je te willen vestigen in dit land van ‘hysterische intolerante eigenheimers’ - om met Jan Blokker te spreken. Daarom zijn immigranten helden. Net als Nederlanders die dat durven nazeggen.
mr F. Koser Kaya is lid van de Tweede Kamer voor D66, mr A.A. Meiresonne is strategisch adviseur en verbonden aan De Baak Management Centrum VNO-NCW
