Een vrije samenleving
Sammy van Tuyll - 
Wat gaat er verkeerd?
De kritiek van veel Nederlanders op de Haagse politiek betreft niet één partij in het bijzonder, maar is ‘kamerbreed’. Het gaat om de wijze waarop de Haagse politiek nu functioneert, in het bijzonder na de verkiezingen van mei 2002, maar in feite al lang voor die tijd. Een aantal voorbeelden:
- na de moord op Theo van Gogh was Den Haag volledig de kluts kwijt. Hele bevolkingsgroepen werden gestigmatiseerd. Het land was ‘in oorlog’. Er werd om harde maatregelen gevraagd, die vaak op gespannen voet stonden met onze rechtstaat. Een dieptepunt was de reactie nadat een imam van Nederlandse afkomst in een televisie-uitzending op twee indringende vragen toegaf het niet erg te vinden als Geert Wilders binnen twee jaar zou overlijden: dit was aanleiding voor alle (!) fractievoorzitters in de Tweede Kamer om een brief aan minister Donner te schrijven, waarin zij vroegen dergelijke uitspraken in de toekomst strafbaar te stellen;
- de wijze waarop de Europese Grondwet is behandeld;
- het debat over het Nederlanderschap van één enkel Kamerlid en de daarop volgende kabinetscrisis;
- de wijze waarop belangrijke beleidsdossiers worden behandeld, waarbij ingrijpende hervormingen vaak kritiekloos worden doorgevoerd omdat zij nu eenmaal onderdeel zijn van een politieke deal. Een voorbeeld is de verzelfstandiging van de NS in de jaren negentig, die tot veel schade en onrust heeft geleid.
In het algemeen gaat het om het onvermogen van de Kamer om inhoudelijk tegenspel te bieden aan de regering en om effectief controle uit te oefenen. De politiek wordt te veel bepaald door de waan van de dag en daardoor is sprake van onbalans. Ten onrechte denken politici dat de mensen in het land behoefte hebben aan snelle maatregelen die in de praktijk leiden tot half doordachte oplossingen. En de ene half doordachte oplossing lokt de volgende tegenmaatregel uit. Soms bedenkt de politiek oplossingen voor problemen die er niet zijn, terwijl de echte problemen blijven liggen.
Vaak wordt de politiek beheerst door angst. Angst om voor soft te worden aangezien. Angst om door de feiten achterhaald te worden. En vooral angst om dingen te zeggen die bij de kiezer niet in goede aarde vallen. Veel politici hebben de neiging eerst de kiezer om zijn mening te vragen en dan pas een standpunt in te nemen. ‘Luisteren naar de kiezer’ heet dat dan. Terwijl de kiezer wel behoefte heeft om zijn problemen en zijn zorgen kenbaar te maken, maar dan van politici verwacht dat zij met goed doordachte oplossingen komen.
Ook binnen het overheidsapparaat is sprake van een gebrek aan lange-termijnvisie. Management heeft binnen het overheidsapparaat meer aandacht dan inhoud van het beleid. Dit weerspiegelt zich in de openbare dienstverlening en dienstverlening met een publiek karakter, zoals onderwijs en zorg, waar een te ver doorgevoerde managementcultuur veelal ten koste gaat van het primaire proces.
Wil de burger weer vertrouwen in de politiek krijgen, dan moet het evenwicht worden hersteld. We moeten weer terug naar normaal. Dat vraagt vooral om een overheid en politici die oog hebben voor de samenhang in de steeds complexer wordende samenleving. Dat vraagt om kwaliteit en kennis van zaken, niet in de laatste plaats van de uitgangspunten van onze democratische rechtsorde.
Uitgangspunten
Wij zijn voor een samenleving waarin het individu en de vrijheid van het individu centraal staan: de mens moet in staat zijn zelfstandig richting te geven aan zijn eigen leven. Maar de samenleving is meer dan de optelsom van vrije individuen. De overheid dient niet alleen oog te hebben voor de belangen van het individu, maar dient ook de sociale verbanden te versterken. Er moet meer balans komen tussen de individuele belangen en die van de gemeenschap.
Naast kernwaarden als vrijheid, verantwoordelijkheid en sociale gerechtigheid vinden wij dat democratie en respect uitgangspunt van het beleid moeten zijn. Iedere ingezetene van Nederland heeft recht op respect van zowel zijn medeburgers als van de overheid. Met name aan het laatste heeft het de afgelopen jaren ontbroken. Of het nu gaat om de inwoner van een grote stad die zijn buurt achteruit ziet gaan, om de migrant die respect vraagt voor de cultuur waar hij mee opgegroeid is of om de kiezer die gevraagd wordt zijn stem over de Europese Grondwet uit te brengen: zij hebben allen te klagen gehad over een gebrek aan respect van de zijde van de Nederlandse overheid. Dat is niet alleen van de laatste tijd: de regenteske houding van onze bestuurders bestaat al decennia.
Wij zijn voor een samenleving waarin de zwakkere beschermd wordt, wellicht meer dan nu het geval is. Maar dan wel op zodanige wijze dat eenieder zo goed mogelijk de bijdrage aan de samenleving kan geven waartoe hij potentieel in staat is. Er is nu te veel ogenschijnlijke bescherming van de zwakkere (zowel op de arbeidsmarkt als op de woningmarkt) waardoor je een insider-outsider probleem krijgt: een te sterke bescherming van de insider (bestaande werknemer, huurder) gaat ten koste van de nieuwkomers (werkzoekenden, starters op de woningmarkt). Uiteindelijk wordt de zwakkere dus niet beschermd. De bescherming van de zwakkere – zoals die in het verleden gegroeid is – moet opnieuw worden gewogen op basis van de nu bestaande situatie.
Nederland kent een multiculturele samenleving. Dat is een feit dat niet meer valt terug te draaien. De multiculturele samenleving heeft spanningen opgeleverd, die vooral het gevolg zijn van falend beleid. Aanvankelijk was het beleid te passief en tolerant, waardoor niet snel en adequaat genoeg werd opgetreden tegen uitwassen die aantoonbaar tot overlast leidden. Na 2002 is de slinger doorgeslagen en voelen de nieuwe Nederlanders zich vaak als tweederangs burgers behandeld. Wij herkennen ons dan ook niet in de xenofobie van de laatste jaren en willen terug naar de kernwaarden van de Nederlandse samenleving: openheid en tolerantie.
Deze uitgangspunten plaatsen ons overwegend in het midden van het politieke spectrum: liberaal met een duidelijk oog voor sociale cohesie.
Uitdagingen
De uitdagingen voor de komende 20 jaar zijn:
- de verdere globalisering van de economie;
- een steeds toenemende concurrentie uit landen in de derde wereld, op dit moment met name uit Oost-Azië;
- migratie en de daaruit voortvloeiende culturele diversiteit en noodzaak tot integratie;
- de vervuiling van het milieu en de toekomstige schaarste aan grondstoffen, met name energie;
- de stabilisering van de bevolkingsgroei en de daaruit voortvloeiende ‘vergrijzing’.
Zorgen
De hierboven geschetste uitdagingen vormen even zo vele zorgen voor de burgers. Er is onzekerheid over de werkgelegenheid. Wellicht niet op korte termijn, maar dan toch wel in de iets verdere toekomst. Men maakt zich zorgen over de gevolgen van de globalisering voor de welvaart in Nederland. Maar ook maakt men zich zorgen over het milieu en over de toekomst van de energievoorziening. Ten slotte is er de zorg om de veiligheid. Niet alleen de veiligheid in huis en op straat − waarbij criminaliteit en zinloos geweld in de praktijk een grotere bedreiging zijn dan terrorisme − maar ook de internationale veiligheid, die onder druk staat van een instabiele wereldorde. Het antwoord op deze zorgen moet structureel en toekomstgericht zijn. Het heeft geen zin te doen alsof de wereld bij de Nederlandse grens ophoudt. Het beleid dient daarentegen juist rekening te houden met een samenleving en een economie die steeds opener en internationaler wordt.
LibDem
Veel kiezers herkennen zich niet in de huidige politieke partijen. Dat geldt met name voor de kiezers die een sociaal-liberale koers voorstaan. Met het populistisch worden van de VVD en het wegvallen van D66 zijn zij politiek dakloos geworden. De Liberaal Democratische Partij (LibDem) biedt hen een politiek onderdak. In tegenstelling tot D66 – waarvan de lijsttrekker expliciet zegt dat de partij zich niet op een ideologie baseert – heeft LibDem een duidelijke ideologische basis: het liberalisme in positieve zin. Dat houdt in dat LibDem vanuit die ideologie oplossingen voor de lange termijn wil bieden. Wij zijn dus niet voor gratis kinderopvang, maar wel voor goede en betaalbare kinderopvang. Gratis kinderopvang houdt in dat de lasten in de samenleving verkeerd worden verdeeld en staat in feite haaks op de liberale ideologie, die ook een zekere verantwoordelijkheid van het individu vraagt.
LibDem vindt het onbegrijpelijk dat er meer dan zestig jaar na het eind van de oorlog nog steeds een tekort op de woningmarkt bestaat en dat het voor starters moeilijk is aan betaalbare woonruimte te komen. Er moet daarom een integrale visie op de woningmarkt komen, zonder dat sprake is van allerlei taboes, zoals de hypotheekrenteaftrek. Als enige partij stelt LibDem uitdrukkelijk dat in de zorg de regie hoort bij arts en patiënt en niet bij de verzekeraars.
Tenslotte Europa. Ruim een jaar geleden heeft een overgrote meerderheid van de Nederlanders te kennen gegeven het niet eens te zijn met de visie van Den Haag op de Europese Unie. De Grondwet werd afgewezen, maar in feite was het een stem tegen de wijze waarop Europa nu functioneert. Aanvankelijk zou er een brede maatschappelijke discussie over Europa gehouden worden. Vervolgens is deze afgeblazen omdat de gedachte was dat de politieke partijen een standpunt over Europa zouden formuleren, waarover de kiezer zich dan zou kunnen uitspreken. Nu de verkiezingen naderen, blijkt dat Europa niet of nauwelijks genoemd wordt in de verkiezingsprogramma’s. Wederom blijkt dat de gevestigde partijen in Den Haag niet naar de kiezer luisteren. LibDem geeft in het verkiezingsprogramma een duidelijke visie op Europa, met een oplossing voor veel van de bezwaren die de kiezers tegen het huidige Europa hebben.
Met de komst van LibDem heeft de kiezer de mogelijkheid op een aantal beleidsterreinen een duidelijk andere keuze te maken. Een keus die gebaseerd is op een sociaal-liberale visie op de samenleving.
Sammy van Tuyll is ex-bestuurslid van de VVD en lijsttrekker van de Liberaal Democratische Partij (zie www.libdem.nl)
